گزارش حاضر با هدف تحلیل مختصری از ساختار اقتصادی افغانستان و ارزیابی علمی پتانسیل‌های مبادلات تجاری دوجانبه میان ایران و این کشور تدوین شده است. ارزیابی شاخص‌های کلان اقتصادی بر پایه آمارهای رسمی بین‌المللی نشان می‌دهد که اقتصاد افغانستان علیرغم تجربه رشد اقتصادی مثبت در سال‌های اخیر، با چالش‌های ساختاری عمیقی نظیر کاهش درآمد سرانه، افزایش نرخ بیکاری و جهش نرخ تورم مواجه است. محرک اصلی رشد اقتصادی این کشور در دوره کنونی، تکانه جمعیتی ناشی از بازگشت گسترده میلیون‌ها مهاجر است که گرچه فشار مضاعفی بر زیرساخت‌ها و معیشت عمومی وارد ساخته، اما به موازات آن سبب شکل‌گیری یک سطح تقاضای جدید و برون‌زا برای کالاهای اساسی و مصرفی در بازار داخلی شده است.
با توجه به محدودیت‌های ساختار تولید داخلی افغانستان در تأمین مایحتاج اولیه و وابستگی شدید آن به واردات فرآورده‌های نفتی، اقلام غذایی و ملزومات واسطه‌ای، بررسی دقیق جغرافیای تجارت جهانی این کشور اهمیت راهبردی دارد. این گزارش با پایش جریان‌های تجاری و نقشه‌های مزیت صادراتی، انطباق ساختاری بالایی را میان سبد وارداتی افغانستان و ظرفیت‌های تولیدی ایران به‌ویژه در حوزه‌های صنایع پلیمری، شیمیایی، غذایی و مصالح ساختمانی تبیین می‌کند. در نهایت، با تکیه بر همجواری جغرافیایی، مرزهای مشترک زمینی و مزیت‌های لجستیکی به عنوان ارکان پایدار توسعه مناسبات، راهبردهای عملیاتی جهت احیای سهم بازار و بهینه‌سازی زنجیره‌های تأمین متقابل میان دو کشور ارائه می‌شود.

The present report has been prepared with the aim of providing a concise analysis of Afghanistan’s economic structure and a scientific assessment of the potential for bilateral trade between Iran and Afghanistan.
Evaluation of key macroeconomic indicators, based on official international statistics, reveals that despite experiencing positive economic growth in recent years, Afghanistan’s economy faces deep structural challenges, including declining per capita income, rising unemployment, and surging inflation. The main driver of economic growth in the current period is a demographic impulse resulting from the massive return of millions of migrants. While this has placed additional pressure on infrastructure and public livelihoods, it has simultaneously created a new and exogenous level of demand for essential and consumer goods in the domestic market.
Given the limitations of Afghanistan’s domestic production structure in meeting basic needs and its heavy dependence on imports of petroleum products, food items, and intermediate goods, a detailed examination of the country’s global trade geography holds significant strategic importance. By monitoring trade flows and export advantage maps, this report demonstrates a high degree of structural compatibility between Afghanistan’s import basket and Iran’s production capacities — particularly in the fields of polymer industries, chemicals, food products, and construction materials.
Finally, relying on geographical proximity, shared land borders, and logistical advantages as the foundations for sustainable development of relations, the report presents practical strategies for reviving market share and optimizing mutual supply chains between the two countries.